Đó là những tinh thể đủ màu sắc,
long lanh như ngọc, rắn như kim
cương, búa đập không vỡ, lửa
thiêu không cháy, được tìm thấy
trong tro hài cốt của một số nhà
tu hành. Cho đến nay, khi nền
khoa học kỹ thuật của nhân loại
đã phát triển ở trình độ cao, các
viên xá lị vẫn tồn tại như một bí
ẩn. Bảo vật của nhà Phật "Xá lị"
là phiên âm của từ "sarira" trong
tiếng Phạn, nghĩa đen là “những
hạt cứng”. Theo ghi chép trong
lịch sử Phật giáo, khi Phật tổ
Thích Ca Mâu Ni viên tịch, các tín
đồ đã đem thi hài đi hỏa táng.
Sau khi lửa tàn, họ phát hiện
trong tro có rất nhiều tinh thể
trong suốt, hình dạng và kích
thước khác nhau, cứng như thép,
lóng lánh và tỏa ra những tia sáng
muôn màu, giống như những viên
ngọc quý. Họ đếm được cả thảy
84.000 viên, đựng đầy trong 8
hộc và 4 đấu. Nó được đặt tên là
xá lị, là bảo vật của Phật giáo.
Những năm gần đây, lịch sử Phật
giáo và giới khoa học đã ghi lại
khá nhiều trường hợp các vị cao
tăng sau khi viên tịch, hỏa thiêu
đã để lại xá lị. Tháng 12/1990,
Hoằng Huyền pháp sư ở
Singapore viên tịch, sau khi thi
thể được hỏa thiêu, người ta phát
hiện thấy trong phần tro của ngài
có 480 hạt cứng, loại cỡ như hạt
đỗ tương, loại nhỏ bằng hạt gạo,
trông gần như trong suốt và tỏa
sáng lấp lánh như kim cương. Sau
khi phân tích, các nhà nghiên cứu
đã xác định rằng đó chính là xá lị.
Tháng 3/1991, Phó hội trưởng
Hội Phật giáo Ngũ Đài Sơn, ủy
viên thường vụ Hội Phật giáo
Trung Quốc, sau khi viên tịch đã
được hỏa táng theo tâm nguyện
của ngài. Trong tro có tới 11.000
hạt xá lị, đạt kỷ lục thế giới từ
trước đến nay về những trường
hợp xá lị được ghi nhận chính
thức. Viên xá lị có thể to như quả
trứng vịt, đó là trường hợp của
pháp sư Khoan Năng, vị trụ trì
Tây Sơn Tẩy Thạch am ở huyện
Quế Bình, tỉnh Quảng Tây, Trung
Quốc. Ngày 27/9/1989, ngài viên
tịch ở tuổi 93. Sau khi hỏa thiêu,
người ta tìm thấy trong tro hài
cốt 3 viên xá lị màu xanh lục,
trong suốt, đường kính mỗi viên
lên tới 3-4 cm, tựa như những
viên ngọc lục bảo. Trái tim thành
xá lị Trong một số trường hợp,
xá lị chính là bộ phận nào đó của
cơ thể không bị thiêu cháy.
Tháng 6/1994, pháp sư Viên
Chiếu, 93 tuổi, trụ trì chùa Pháp
Hoa (núi Quan Âm, tỉnh Thiểm
Tây, Trung Quốc) trong một buổi
giảng kinh tối đã nói với các đệ
tử: "Ta sẽ để lại trái tim cho
chúng sinh". Sau đó vị sư nữ này
ngồi kiết già và viên tịch. Theo
đúng pháp quy của nhà chùa, các
đệ tử đặt thi thể bà lên một
phiến đá xanh, xếp củi chung
quanh và hỏa hóa. Lửa cháy sáng
rực suốt một ngày một đêm.
Trong đống tro nguội, các đệ tử
thu được 100 viên xá lị to nhỏ
khác nhau. Có viên thì hình tròn
(xá lị tử), có viên lại nở xòe ra
như những bông hoa (xá lị hoa).
Những bông xá lị hoa trông rất
đẹp, lóng lánh như những bông
hoa tuyết, chung quanh còn được
giát bằng những hạt xá lị nhỏ cỡ
hạt gạo, sắc đỏ, vàng, lam, nâu...
hết sức kỳ diệu. Nhưng điều kỳ
diệu hơn cả là trái tim của bà
không hề bị thiêu cháy. Sau khi
ngọn lửa tắt, trái tim vẫn còn
mềm, nóng, rồi mới nguội dần và
cứng lại, biến thành một viên xá
lị lớn, màu nâu thẫm. Khoảng
100 đệ tử có mặt trong lễ hỏa
táng đã tận mắt chứng kiến hiện
tượng lạ lùng đó. Theo lời kể lại,
pháp sư Viên Chiếu là người từ
bi, tính tình điềm đạm và ôn hòa,
thường ngày bà chỉ ăn rất ít.
Chùa Pháp Hoa đã cho người
mang những viên xá lị đó đến
giao lại cho Hội Phật giáo tỉnh
Thiểm Tây. Khoa học còn "bó
tay" Vài chục năm trở lại đây,
giới khoa học bắt đầu tìm cách
giải thích những hiện tượng
huyền bí được nhà Phật nói đến
trong kinh điển. Thế nhưng khi
bắt tay vào nghiên cứu hiện
tượng xá lị, họ đã gặp không ít
trở ngại. Trước đây, người ta
không tin là có xá lị Phật tổ. Mãi
đến năm 1997, ông Peppé người
Pháp khi tiến hành khảo cổ tại
vùng Piprava, phía nam Népal, đã
tìm thấy những viên xá lị đựng
trong chiếc hộp bằng đá. Trên
hộp có khắc những văn tự
Brahmi, nội dung như sau: “Đây
là xá lị của đức Phật. Phần xá lị
này do bộ tộc Sakya, nước
Savatthi phụng thờ”. Khám phá
này đã chứng minh: Những gì
được ghi trong kinh Trường A
Hàm và một số kinh sách khác về
việc phân chia xá lị đức Phật
thành 8 phần cho 8 quốc gia cổ
đại khi Phật nhập Niết bàn là có
thật. Điều kỳ lạ là trải qua hơn
25 thế kỷ, xá lị đức Phật vẫn còn
nguyên vẹn, lấp lánh màu sắc. Về
sự hình thành của những viên xá
lị, cho đến nay vẫn tồn tại nhiều
cách giải thích khác nhau. Các
nhà xã hội học cho rằng, do thói
quen ăn chay, thường xuyên sử
dụng một khối lượng lớn chất xơ
và chất khoáng, quá trình tiêu
hóa và hấp thu rất dễ tạo ra các
muối phosphate và carbonate.
Những tinh thể muối đó tích lũy
dần trong các bộ phận của cơ thể
và cuối cùng biến thành xá lị. Tuy
nhiên, giả thuyết này không đủ
sức thuyết phục. Bởi lẽ số người
ăn chay trên thế giới có tới hàng
trăm vạn, nhưng tại sao không
phải ai khi hỏa táng cũng sinh xá
lị? Số người theo đạo Phật cũng
nhiều vô kể, thế nhưng tại sao
trong cơ thể những tín đồ bình
thường lại không có xá lị? Một số
nhà khoa học cho rằng, có thể xá
lị là một hiện tượng có tính bệnh
lý, tương tự như bệnh sỏi thận,
sỏi bàng quang, sỏi mật... Giả
thuyết này cũng khó đứng vững.
Bởi vì, sau khi đưa xác đi thiêu,
trong phần tro của những người
mắc các chứng bệnh kể trên
không hề phát hiện xá lị. Mặt
khác, những cao tăng có xá lị
thường sinh thời thường rất khỏe
mạnh, tuổi thọ cũng rất cao. Nhà
Phật cũng có những quan điểm
riêng về vấn đề xá lị. Quan điểm
thứ nhất cho rằng xá lị là kết quả
của quá trình tu hành và khổ
luyện. Quan điểm thứ hai cho
rằng đó là kết quả của quá trình
tu dưỡng đạo đức, chỉ xuất hiện
ở những người có tấm lòng đại
từ đại bi, luôn làm việc thiện.
Tuy nhiên, cuối cùng thì xá lị đã
được hình thành như thế nào?
Thành phần của nó ra sao? Chẳng
phải kim loại, chẳng phải phi kim,
cũng chẳng phải kim cương, lục
bảo, chỉ là tro cốt còn lại của
người tu hành sau khi hỏa táng;
vậy mà sao đốt không cháy, thậm
chí vẫn sáng lấp lánh màu sắc,
thách thức với thời gian, chẳng
mảy may hư hỏng...? Hàng loạt
câu hỏi như vậy cho đến nay vẫn
chưa có lời giải đáp